Nękanie przez windykatora: co mu wolno, a czego nie i jak to zatrzymać?

Telefon o ósmej rano, potem w południe i wieczorem. Nieznany numer, więc nie odbierasz, a po chwili SMS: „Pilny kontakt w sprawie zadłużenia”. Następnego dnia to samo. Któregoś dnia dzwoni mama i pyta, czemu jakaś firma wypytuje ją o Ciebie. Wiele osób po prostu wycisza telefon i czeka, aż przestaną. A oni nie przestają, bo nikt im jasno nie powiedział, że tak nie wolno. Ten poradnik pokazuje, gdzie kończy się windykacja, a zaczyna nękanie, i jak to zatrzymać.

Co windykatorowi wolno, a czego nie?

Firma windykacyjna, fundusz, bank czy firma pożyczkowa mają prawo upominać się o dług. Nie mogą jednak robić tego dowolnymi metodami. Granicę wyznaczają Twoje dobra osobiste i zakaz nieuczciwych praktyk wobec konsumentów.

Ważne: windykator to nie komornik. Nie może niczego zająć, zabrać z domu ani zablokować konta. Takie uprawnienia ma tylko komornik, i to dopiero na podstawie wyroku albo nakazu zapłaty z klauzulą wykonalności, czyli sądowym potwierdzeniem, że można go ściągać.

Czy są godziny, w których windykator nie może dzwonić?

Żaden przepis nie wskazuje dziś wprost godzin, w których windykator może dzwonić. Projekt ustawy o działalności windykacyjnej, który miał między innymi ograniczyć kontakt z dłużnikiem po godzinie 17, był zapowiadany od lat, ale nie wszedł w życie. To nie znaczy jednak, że wolno wszystko. Telefony późnym wieczorem, w nocy, w weekendy i w dużej liczbie sądy oceniały jako naruszenie prywatności i spokoju, także wtedy, gdy dług był prawdziwy.

Kiedy windykacja staje się nękaniem?

Nie liczy się jeden telefon, tylko całość zachowania. Sygnały, że firma przekracza granicę:

• Wiele połączeń dziennie, z różnych numerów, także gdy nie odbierasz.
• Telefony wcześnie rano, późnym wieczorem albo w święta.
• SMS-y i e-maile z groźbami: „ostatnia szansa”, „wizyta w terenie”, „zawiadomienie prokuratury”.
• Kontakty z rodziną, sąsiadami albo pracodawcą w sprawie Twojego długu.
• Wizyty w domu lub pracy bez Twojej zgody.
• Kontynuowanie tego wszystkiego po Twoim wyraźnym sprzeciwie. To najważniejsze. Po pisemnym sprzeciwie firma nie może twierdzić, że nie wiedziała, że kontakt jest niechciany.

Jakie przepisy chronią Cię przed nękaniem?

• Dobra osobiste (art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego). Prywatność i spokój są chronione. Możesz żądać zaprzestania naruszeń, a jeśli do nich doszło, także zadośćuczynienia w sądzie.
• Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Agresywna praktyka rynkowa to wywieranie na konsumenta niedopuszczalnego nacisku. Przy jej ocenie liczy się między innymi czas, miejsce, rodzaj i uciążliwość działań oraz groźby (art. 8). UOKiK nakładał już kary na firmy windykacyjne za naruszanie interesów konsumentów.
• Ochrona danych osobowych (RODO). Informacja o Twoim długu to Twoje dane. Przekazanie jej rodzinie czy pracodawcy może naruszać przepisy, a wtedy możesz złożyć skargę do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych.
• Tajemnica bankowa. Jeśli dług pochodzi z banku, szczegóły umowy są objęte tajemnicą bankową, więc nie powinny trafiać do osób trzecich.
• Kodeks karny (art. 190a). Uporczywe nękanie, które istotnie narusza prywatność albo wzbudza poczucie zagrożenia, jest przestępstwem. Przy windykacji to ostateczność, ale dalsze uporczywe kontakty po Twoim wyraźnym sprzeciwie mogą zostać tak ocenione.

Jak zatrzymać nękanie? Krok po kroku

1. Nie wdawaj się w rozmowy przez telefon. Nie potwierdzaj długu, nie obiecuj wpłaty i nie podawaj nowych danych kontaktowych.
2. Zbieraj dowody. Rób zrzuty ekranu rejestru połączeń, SMS-ów i e-maili. Zapisuj daty wizyt i to, kto dzwonił do Twoich bliskich.
3. Wyślij pisemne wezwanie do zaprzestania nękania. Opisz formy kontaktu, które Ci przeszkadzają, powołaj się na przepisy, zażądaj zaprzestania i wskaż jedyny kontakt, na który się zgadzasz: listy na Twój adres. Dodaj zdanie, że pismo nie jest uznaniem długu.
4. Wyślij je listem poleconym na adres firmy z wezwania albo z jej strony internetowej i zachowaj potwierdzenie nadania.
5. Jeśli nękanie trwa, idź dalej: reklamacja i Rzecznik Finansowy, gdy wierzycielem jest instytucja finansowa, skarga do UODO, gdy firma kontaktuje się z bliskimi, pomoc miejskiego lub powiatowego rzecznika konsumentów, a w poważnych sprawach pozew o ochronę dóbr osobistych albo zawiadomienie policji.

Wysłałem pismo. Czy windykacja zniknie?

Pismo zatrzymuje nękanie, a nie dług. Firma dalej może dochodzić pieniędzy w dopuszczalny sposób: listownie albo w sądzie. Dlatego po wysłaniu pisma pilnuj poczty.

• Jeśli przyjdzie nakaz zapłaty, masz 14 dni na sprzeciw. Jak go złożyć, opisujemy w poradniku Dostałeś nakaz zapłaty z sądu.
• Jeśli nie wiesz, skąd wziął się dług albo kwota Ci się nie zgadza, zażądaj dokumentów. Służy do tego wniosek o informację o długu.
• Jeśli dług jest Twój i chcesz go spłacić, zaproponuj raty na piśmie. Zobacz poradnik Jak rozłożyć dług na raty.

Nie wiesz, które pisma od windykacji są groźne, a które możesz spokojnie odłożyć? Przeczytaj artykuł Windykacja straszy pismami.

Najczęstsze błędy, gdy windykator nęka

• Płacenie pod presją. Pieniądze wpłacone „żeby wreszcie był spokój” trudno odzyskać, a wpłata może zostać uznana za uznanie długu.
• Kłótnia przez telefon. Nic nie daje, a w nerwach łatwo przyznać coś, czego nie chcesz.
• Sprzeciw tylko ustnie. Bez pisma trudno potem udowodnić, że firma wiedziała, że kontakty są niechciane.
• Brak dowodów. Usunięte SMS-y i wyczyszczony rejestr połączeń to stracone dowody.
• Ignorowanie listów. Pismo kończy telefony, ale korespondencji, zwłaszcza z sądu, trzeba pilnować.

Najczęstsze pytania